• پرینت

جستجو

مدیرعامل چوب و کاغذ مازندران:
 
وزارت آموزش‌و‌پرورش بزرگ‌ترین واردکننده کاغذ ایران است!
 
 
 

در ایران معمولا در بسیاری از کالاها مافیا داریم. از ذرت و دانه‌های روغنی گرفته تا حتی برخی کالاهای صنعتی. آیا مافیای کاغذ هم داریم؟
در این صنعت نیز مافیا وجود دارد و افرادی هستند که از سال‌های دور اقدام به واردات و فروش کاغذ در بازار می‌کنند و آنها هستند که بخش بزرگی از این بازار را در اختیار دارند؛ از این‌رو، کاغذ هم مافیای خود را دارد. مافیای کاغذ به راحتی می‌تواند ارز مبادله‌ای برای واردات دریافت کند، در حالی که صاحبان صنایع و کارخانه‌ها یا توانایی برخورداری از ارز مبادله‌ای را ندارند یا آنکه برای دریافت آن باید ماه‌ها در نوبت بمانند. در دولت قبل مواردی اتفاق افتاد که ارز دولتی برای واردات کاغذ به افرادی تخصیص داده شد، حال آنکه آن نوع از کاغذ در انبارهای کشور موجود بود و تولید می‌شد.  البته این روزها، برخی معتقدند مافیای واردات را باید ارج گذاشت! چرا که پس از تحریم‌ها واردات در بخشی از مواد و کالاها سخت و دشوار شده ولی از طریق مافیا کالاها در بازار ایران ریخته می‌شود. در مورد بازار کاغذ این رویکرد را قبول ندارم. مافیا در این بازار وجود دارد اما کارخانه‌های تولید کاغذ در کشور توانایی تأمین مایحتاج بازار داخل را دارند و می‌توانند از پس خریداران داخلی برآیند. ولی موضوع اصلی این روزهای صنعت کاغذ در ایران، وجود انبارهایی است که از کاغذ خارجی و وارداتی پر است و نفس کارخانه‌های تولیدی را تنگ کرده‌است.
 رقم واردات کاغذ چه مقدار است؟
واردات کاغذ به ایران به طور متوسط یک‌میلیون‌و٢٠٠ تا ٣٠٠هزارتن در سال است که شامل انواع مختلف کاغذ مانند کاغذ روزنامه، تحریر، صنعتی و تهیه دستمال کاغذی می‌شود. میزان تولید سالانه کاغذ در کشور نیز نزدیک به ٧٠٠ تا ٨٠٠هزارتن است که بخش عمده‌ای از آن توسط پنج کارخانه بزرگ تولید می‌شود. در حال حاضر ١٢٠ کارخانه و واحد تولیدی در بخش کاغذ داریم که دارای مجوز هستند. در این میان حدود پنج تا شش واحد تولیدی بزرگ هستند که تا ٦٠درصد تولید کاغذ در کشور را در اختیار دارند؛ مثلا از کل رقم ٧٠٠،٨٠٠هزارتن کاغذ تولیدی کشور نزدیک به ٢٠٠هزارتن از آن را فقط کارخانه چوب و کاغذ مازندران تولید می‌کند. ٦٠ تا ٧٠هزارتن نیز توسط کارخانه چوکا تولید می‌شود.
  میزان مصرف کاغذ در ایران چطور؟
نیاز مصرفی کشور در بخش کاغذ در حدود دومیلیون تن در سال است. میزان مصرف کاغذ در هر کشور بیانگر توسعه‌یافتگی آن کشور است. درواقع کاغذ در دنیای امروز به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی شناخته می‌شود. در این مورد متوسط مصرف سرانه جهانی در اروپا حدود ٥٥کیلوگرم‌بر‌نفر است. این میزان در آمریکا، سوئد، سوییس و فنلاند حدود 300 ‌کیلوگرم‌ بر ‌نفر و در ایران میزان مصرف کاغذ حدود ٢٠‌کیلوگرم برای هر نفر است. بنابراین از منظر توسعه‌یافتگی، در مقام مصرف کاغذ، ایران پایین‌تر از استاندارد جهانی  قرار دارد که در این زمینه جزو کشورهای کمترتوسعه‌یافته محسوب می‌شویم. از جمله کشورهایی که میزان مصرف کاغذ کمتری نسبت به ایران دارند، عراق و برخی از کشورهای آفریقایی هستند.
 با این حال، گپ و فاصله زیادی میان تولید و میزان مصرف در ایران وجود دارد که همین شکاف شاید عاملی برای واردات و جبران کمبود کاغذ در ایران باشد؟
ما نیز معتقد نیستیم که به‌هیچ‌وجه نباید کاغذ وارد شود و هنوز نیاز به واردات داریم اما واردات در حوزه‌ای باید صورت بگیرد که آن نوع از کاغذ در داخل تولید نمی‌شود. در شرایطی که در کارخانه‌های داخلی کاغذ تحریر و روزنامه را تولید و عرضه می‌کنند دلیلی وجود ندارد که واردات آن را نیز داشته باشیم. اما دقیقاً همین نوع از کاغذ وارد می‌شود و خریداران به سراغ آن می‌روند. برخی ادعا می‌کنند که کاغذ روزنامه تولید داخل کیفیتی به‌مراتب پایین‌تر از نمونه اروپایی و آسیایی دارد؛ ما نیز منکر آن نیستیم اما عمر کاغذ روزنامه که در ایران برای مطالعه آن در حد دو تا سه‌ساعت است، باید بهترین نوع کاغذ روزنامه را وارد کرد.
 عمده خریداران کاغذ در ایران کدام بخش‌ها هستند؟
بزرگ‌ترین خریدار کاغذ در ایران برخی وزارتخانه‌های دولتی هستند که عمدتاً نیاز خود را نیز از کاغذهای وارداتی تأمین می‌کنند. کاغذ تحریر را وزارت آموزش‌و‌پرورش می‌خرد، وزارت ارشاد نیز کاغذ روزنامه خریداری می‌کند. با اینکه وزارت آموزش‌و‌پرورش به‌صورت متمرکز عمده‌ترین خریدار کاغذ تولید داخل است اما تنها یک‌پنجم نیاز خود را از داخل تامین و مابقی را وارد می‌کند.
یعنی وزارت آموزش‌و‌پرورش، خود واردکننده کاغذ است؟
آموزش‌و‌پرورش برای تأمین مواد موردنیاز شرکت‌های چاپخانه و افست خود اقدام به واردات کاغذ می‌کند. وزارت ارشاد نیز در حال حاضر برای خرید کاغذ موردنیاز خود به سراغ کارخانه‌های داخلی نمی‌رود و نیاز عمده خود را از خارج تهیه می‌کند. این در حالی است که در دولت قبل روال عکس این بود و وزارت ارشاد برای خرید کاغذ با کارخانه‌های داخلی به‌طور مداوم در تماس بود. برخی از روزنامه‌ها نیز که توان مالی بالایی ندارند کاغذ مورد نیاز خود را از کارخانه‌های داخل کشور تأمین می‌کنند اما تعدادی دیگر، به‌طور مستقیم اقدام به واردات کاغذ می‌کنند؛ یکی از روزنامه‌های تهران تا میزان ٥٠٠تن در سال واردات دارد و حتی یک‌کیلوگرم نیز از کارخانه‌های تولید داخل خرید نمی‌کند. سایر روزنامه‌ها نیز عمدتاً از واردکنندگان خرید می‌کنند.
 به‌غیر از دو وزارتخانه‌ای که اشاره کردید و همچنین برخی روزنامه‌ها، دیگر واردکنندگان عمده کاغذ چه‌کسانی هستند؟
واردکنندگان جزء در بخش کاغذ فراوان هستند اما یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فعلی در این بازار، عدم نظارت بر واردات و به تعبیر دیگر، واردات بدون ضابطه است. اگرچه در بخش‌های دیگری از صنعت ایران، واردات بی‌برنامه حاکم است از جمله نساجی، لوازم خانگی و ... اما در بخش کاغذ واردات به معضلی حاد تبدیل شده ‌است. به این ترتیب که هر فردی که کارت بازرگانی داشته باشد تصور می‌کند که با واردکردن کاغذ امکان فروش راحت آن در بازار داخل برای او فراهم است و این بازار سود خوبی دارد. بنابراین شاهد حضور افراد مختلفی در حوزه واردات کاغذ هستیم که دارای کمترین تخصص در این صنعت هستند. از طرف دیگر، تجار و بازرگانان باسابقه که در سایر حوزه‌ها متخصص هستند نیز در امر واردات کاغذ حضور جدی و فعال دارند و چندسالی است که رو به واردات کاغذ آورده‌اند. این بخش از تجار حرفه‌ای، کالاهایی را صادر کرده‌اند که در بازار هدف، ارز حاصل از آن را برای واردات کاغذ خرج می‌کنند تا به این طریق در بازار داخل با فروش محموله‌های کاغذ سریع‌تر به معادل ریالی آن دست پیدا کنند. این بخش از صادرکنندگان اگرچه در تجارت تخصصی و کسب‌وکار خود حرفه‌ای هستند اما در زمینه کاغذ تخصصی ندارند و نمی‌‎دانند که چه نوع کاغذ با چه ابعاد و سایزی وارد کنند و همین مساله باعث شده که تولید داخل دچار آسیب شود، چرا که آنها برای دستیابی سریع به نقدینگی، اقدام به فروش کاغذهای وارداتی خود به زیر قیمت بازار داخل حتی تا میزان ١٠درصد می‌کنند.
 کاغذهای وارداتی عمدتا از کدام کشورها به ایران می‌آید؟
همان‌طور که اشاره کردم، واردات کاغذ تحت‌تاثیر میزان ارز موجود ایران در بازار دیگر کشورهاست، به طوری که در حال حاضر به‌واسطه تبادل کالایی که میان ایران و برخی از کشورها وجود دارد، مانند هند، کره و چین، واردات کاغذ از این کشورها بسیار
 بیشتر است.
 از اروپا چطور؟ واردات کاغذ از کشورهای اروپایی داریم؟
در حجم بسیار محدودی از اروپا واردات کاغذ به ایران انجام می‌شود چراکه اولا کاغذ تولید اروپا گران‌تر از کشورهای آسیایی است و برای تجار به‌صرفه نیست، دوما آنکه ارز مبادله‌ای برای واردات کالا از اروپا وجود ندارد. بنابراین عمده واردات کاغذ از کشورهای چین، هند، اندونزی و کره است.  به نظر می‌رسد که تسهیلات مناسبی برای واردات کاغذ به ایران وجود دارد از جمله ارز مبادله‌ای که شما به آن اشاره کردید. تنها این نیست؛ تعرفه بسیار پایین واردات کاغذ عملا کفه ترازوی رقابت را به‌نفع واردکنندگان سنگین کرده ‌است. در حال حاضر تعرفه کاغذ چهاردرصد است.
 می‌توان گفت عملاً تعرفه کاغذ صفردرصد است
به نظر من، برای مقابله با تعرفه پایین کاغذ در ایران و کاهش آن به حدود چهاردرصد نیاز به کارشناسان و افراد شجاعی داریم که در مقابل آن موضع گرفته و به دولتمردان یادآوری کنند که تعرفه پایین چه لطماتی به بدنه تولید کاغذ در کشور وارد کرده است. منادیان این بخش را در کشور کم داریم، حتی در اتاق بازرگانی و مجامع بخش خصوصی در این زمینه‌ها صدایی شنیده نمی‌شود.
تاسف‌آور اینکه نمایندگان اتاق بازرگانی در کمیسیون ماده یک که نرخ تعرفه‌ها در آن بررسی می‌شود، بعضاً علیه تولید در کشور رای می‌دهند که این اقدام تعجب‌برانگیز است.
 واکنش کارخانه‌‌داران و صاحبان صنعت کاغذ در مواجهه با تعرفه چهاردرصدی واردات کاغذ چه بوده ‌است؟
اقدامات و رایزنی‌های زیادی از سوی فعالان صنعت کاغذ برای مقابله با کاهش تعرفه واردات این محصول صورت گرفته اما دست‌هایی پشت این مسئله وجود دارد که تاکنون تلاش‌های صاحبان این صنعت را خنثی کرده ‌است. واردکنندگان به‌مراتب قوی‌تر از تولیدکنندگان هستند. با این حال، پیشنهاد صاحبان صنعت کاغذ این است که حداقل تعرفه واردات این محصول باید ١٥درصد باشد تا بتوان از صنعت داخل حمایت کرد. یکی دیگر از مسایلی که صنعت کاغذ کشور با آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کند، مالیات‌بر‌ارزش‌افزوده است. در شرایطی که صنایعی که مرتبط با موضوعات فرهنگی هستند باید از مالیات معاف باشند، نه‌تنها سازمان امور مالیاتی اعتقادی به این مساله ندارد بلکه با تفسیرهای مختلف از قانون مالیاتی اقدام به دریافت مالیات می‌کند و این اتفاق باعث شده که قیمت تمام‌شده محصولات در این بخش بالا برود. حال آنکه واردکنندگان کاغذ از مالیات معاف هستند.
 کاغذ وارداتی به اندازه‌ای رقابتی هست که کارخانه‌داران بتوانند جبران برخی کاستی‌ها را بکنند؟
در حال حاضر حجم انبوهی از انبارهای کشور مملو از کاغذهای وارداتی است، از این‌رو به‌حدی کاغذ وارد کشور شده که امکان فروش را از کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی سلب کرده است. حتی کارخانه‌های کاغذ مجبور شده‌اند قیمت فروش محصولات خود را نسبت به سال گذشته تا پنج و حتی ١٠درصد کاهش دهند اما باوجود این کاهش قیمت فروش، امکان رقابت با کاغذهای وارداتی را نداریم. به اعتقاد فعالان صنعت کاغذ، دولت باید برخی از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها از جمله وزارت آموزش‌و‌پرورش و وزارت ارشاد را مکلف کند که خریدهای خود را از کاغذ تولید داخل انجام دهند حتی اگر کیفیت تولید داخل در برخی موارد پایین‌تر از کاغذهای وارداتی باشد. شرایط در بازار کاغذ به‌گونه‌ای رقم خورده که قیمت تولیدات داخل به‌نسبت برندهای مشابه آسیایی و اروپایی تا ٢٠درصد ارزان‌تر است. در حال حاضر قیمت فروش هرکیلوگرم کاغذ روزنامه تولید داخل ١٩٠٠تومان است در حالی‌که برند روسی همین نوع از کاغذ حداقل ٢٢٠٠تومان برای هرکیلوگرم به فروش می‌رسد. یا آنکه کاغذ تحریر به ازای هر کیلوگرم توسط کارخانه‌های داخل ٢٣٠٠تومان در بازار داخل فروخته می‌شود در حالی که برندهای اروپایی این نوع از کاغذ تا ٢٥٠٠تومان قیمت دارد.