جستجو

خبرشمال از آثار باران مصنوعی بر روی اکوسیستم‌های طبیعی گزارش می‌دهد
 
باروری ابرها، شاید وقتی دیگر
 
 
 



خبرشمال / گروه اجتماعی

باران مصنوعی، شاید عبارتی‌ست که باید از این به بعد چشمان‌مان را به دیدن، نوشتن و خواندن آن بیشتر عادت دهیم. بارانی که به صورت مصنوعی و از طریق بارور کردن ابرها توسط یُدید نقره به‌وجود می‌آید و پس از آزمون و خطا در نقاط کویری و خشک ایران، اکنون، از منطقه معتدل و مرطوب کشور، یعنی شمال سرسبز و زیبا که روزگاری باران‌هایش شُهره آفاق بوده و مایه مباهات شمالی‌ها سردرآورده است.

اصولا هیچ چیز مصنوعی به خوبی و زیبایی شکل طبیعی آن نیست. از گل و چرم و حتی لبخند مصنوعی گرفته تا باران مصنوعی...!
باران مصنوعی، اکنون سال‌هاست که به عنوان یکی از گزینه‌های قابل اتکاء در نقاط کم‌باران دنیا پیگیری می‌شود که در این طرح، ابرها را به شکل مصنوعی، بارور کرده و باران را به وجود می‌آورند.
در یک مقاله علمی که توسط (مرکز ملی تحقيقات و مطالعات باروری ابرها)ی مؤسسه تحقيقات آب، وابسته به وزارت نیرو، منتشر شد، آمده است:« بارورکردن ابرها پس از جنگ جهانی دوم و با هدف افزایش بارندگی ابداع شد. در سال 1946 میلادی، دکتر برنارد ونگوت (Bernard Vonnegut) کشف کرد که بلورهای بسیار ریز یُدید نقره (AgI) باعث
تشکیل بلورهای یخ در بخار آب می‌شوند.»
«امروزه هر چند از مواد دیگری مانند نمك معمولی، نیتروژن مایع و پروپان مایع نیز برای وادار کردن ابرها به بارش بهره می‌گیرند، اما یُدید نقره، ماده اصلی بارورکننده‌ای است که بیش از همه به کار می‌آید و اکثر این برنامه‌ها با تزریق یُدید نقره درون ابرها انجام می‌گیرد.»
در حال حاضر بسیاری از کشورها به فکر تعدیل آب و هوا افتاده و یا آن را عملاً آغاز کرده‌اند.
برخی از مخالفان این روش از پیامدهای زیست‌محیطی یُدید نقره و سایر مواد بارورکننده بر روی آب، خاک، انسان، گیاهان و... سخن می‌گویند و نگرانند که عملاً برنامه‌های تعدیل آب و هوا باعث کاهش بارندگی در بعضی مناطق و آسیب به محیط‌زیست شود. اما با گذشت حدود 61 سال تحقیقات، هنوز هیچ گزارش روشنی از چنین اثری در دست نیست. غلظت نقره در آب بارانی که از بارورسازی ابرها به دست آمده است، بسیار پایین‌تر از غلظتی است که سازمان‌های بهداشتی به عنوان میزان عادی پذیرفته‌اند. این درحالی‌ست که غلظت نقره در خاک برخی نواحی، بسیار بیشتر از آن چیزی است که در بارش‌های ابرهای بارور شده یافت می‌شود.

*سَمّیَّت یُدید نقره برای انسان
اطلاعات موجود در مورد اثرات ایجاد شده به‌وسیله AgI ، روی سلامت انسان برای اولین بار در سال 1930 زمانی‌ که به توصیه پزشکان، تعداد زیادی از بیماران، جهت درمان از محلول‌های کلوئیدی0 6 درصد یُدید نقره، به‌ صورت اسپری استفاده کردند بدست آمد، هیچ مدرکی دال بر اینکه استفاده از این دارو موجب ایجاد اثرات سوء می‌شود وجود ندارد، به‌ جز اینکه استفاده طولانی‌مدت از این دارو، در نتیجه رسوب نقره، باعث به‌وجود آمدن لکه‌های خاکستری رنگ بر روی پوست بیماران، (بیماری آرژیریا) شد که این پدیده هم تنها از لحاظ زیبایی- آرایشی شخص را دچار مشکل می‌کند. از آنجا که اثرات سوء ناشی از مصرف ید در اسپری استنشاقی یُدید نقره در بیماران مشاهده نشد، نشان داد که اثرات بیماری‌زای ید موجود در یُدید نقره به اهمیت میزان نقره موجود در آن نیست.  در کتب مرجع سم‌شناسی، یُدید نقره به‌ عنوان یك ترکیب غیرسمی، آورده شده‌ است، زیرا حلالیَت آن در آب حدود 3 نانو گرم در میلی‌لیتر آب است.

*یُدید نقره موجود در باران و برف
غلظت نقره موجود در آب حاصل از عملیات باروری ابرها را می‌توان با استفاده از پیش‌بینی‌های تئوری و همچنین اندازه‌گیری عملی مقدار نقره در بارندگی مناطق هدف 0 محاسبه کرد. اگر ذرات یُدید نقره با  02/0 تا 1 میکرومتر به‌ عنوان هسته‌ساز قطرات باران با اندازه 1 میلیمتر به کار رود، می‌توان نتیجه گرفت که غلظت نهایی نقره در آب باران از 04/0 پیکوگرم در میلی‌لیتر تا 1 نانوگرم در میلی‌لیتر متغیر خواهد بود.
البته برای تعیین مقدار نقره وارد شده به بارش ابرهای بارورشده باید غلظت نقره موجود در بارش ابرهای مناطق بارورشده با مقدار زمینه آن در ابرهای بارور نشده مقایسه شود. این انتظار وجود دارد که پس از افزودن AgI به یك ابر، بارش ناشی از آن دارای نقره بیشتری از یك ابر نابارور باشد که این فرض با بیشتر نتایج آنالیز تجربی موافقت داشته و تأیید می‌شود.
در نهایت، در نتیجه تحقیقات بسیار مشخص شد که بیشترین غلظت گزارش شده، مقدار 6 برابر کمتر از غلظت استانداردی است که توسط سرویس سلامت عمومی ایالات متحده امریکا برای نقره موجود در آب‌های آشامیدنی تعیین شده است. طبق نتایج مذکور، واضح است که یك فرد می‌تواند آب‌های تولید شده با فرایند باروری ابر با یُدید نقره را در سراسر دوران زندگی‌اش بدون خطر ابتلا به آرژیریا یا هر بیماری دیگری مصرف کند.

*اثرات مواد باروری بر سایر ارگانیسم‌های زیستی
تاکنون تحقیقات کمی جهت شناسایی اثرات بیولوژیکی یُدید نقره بر روی سایر ارگانیسم‌های زنده (غیر از انسان‌ها) انجام گرفته است. اما این مطلب به‌ خوبی مشخص شده‌ است که بعضی از اَشکال نقره می‌تواند برای ارگانیسم‌های زیستی کوچك سمی باشد، در حالی‌ که هیچ ضرری برای موجودات زنده بزرگ‌تر ندارد. مطالعات آزمایشگاهی کنترل شده متعددی نشان می‎‌دهد که نقره، نیترات نقره و حتی یُدید نقره زمانی که در محیط آزمایشگاه به آبزی‌گاه اضافه شدند، حتی در مقادیر کم، برای بعضی از آبزیان و ماهی‌ها که به مدت طولانی در معرض این مواد قرار گرفتند، سمیت ایجاد کرد. میزان سمیت ایجاد شده برای موجودات آبزی به نوع ترکیب، غلظت ماده و عواملی چون سختی آب و ... بستگی دارد. کوپر و جولی، دو تن از محققان، در سال 1970 اعلام کردند که نقره برای موجوداتی چون باکتری‌ها، قارچ‌ها، جلبک‌ها و ماهی‌ها سمیت بیشتری نسبت به انسان ایجاد می‌کند. چنین شرایط آزمایشگاهی با ساختار آب‌های موجود در طبیعت شباهت کمی دارد، چرا که تحرک هرگونه از ترکیبات نقره اساساً صفر است و این مواد سریعاً در حضور سایر ترکیبات موجود در طبیعت به موادی با میزان سمّیت کمتر و ایمن‌تر تبدیل می‌شوند. از این‌ رو اساساً چنین ترکیبات سمی تست شده در آزمایشگاه به‌ طور آزاد در محیط‌زیست وجود ندارند.
لازم به‌ ذکر است که نتایج تحقیقات بدست آمده از تحقیقات بیولوژیکی در محیط آزمایشگاه نمی‌تواند     بر اطلاعات کاملاً مستدل در مورد استفاده از یُدید نقره در عملیات باروری ابرها دلالت داشته باشد، زیرا که ماهیت نامحلول بودن ترکیب در آب، تفکیك آن را در آب بارش، غیرممکن می‌سازد، بنابراین رسیدن به سطح ایجاد سمّیَت در محیط طبیعی خارج از آزمایشگاه، اتفاق نمی‌افتد.
در ارزیابی دقیق این مسئله باید خصوصیات ویژه شکل‌های مختلف شیمیایی نقره، نظیر نیترات نقره، یُدید نقره، یون نقره و... (کمیت و غلظت نقره، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی گونه‌ها، ماهیت    محیط و...) هم در نظر گرفته شود. بنابراین باید توجه داشت که مقایسه پتانسیل اثر یُدید نقره استفاده شده در برنامه‌های باروری ابرها روی محیط طبیعی با شرایط آزمایشگاهی نماینده تاثیرات واقعی این ترکیب در طبیعت نخواهد بود.

*سابقه تحقیقات باروری ابرها در ایران
بارورسازی ابرها با هدف افزایش بارش، یکی از روش‌های استحصال آب در دنیاست که پس از انقلاب و به شیوه هوایی از سال 1377 تاکنون در ایران به اجرا گذاشته شده‌ است که در نتیجه کلیه تحقیقات در این زمینه می‌تواند جنبه کاربردی داشته باشد. علاوه بر توجه به اثرات مستقیم باروری ابرها بر میزان، نوع و مکان بارش در منطقه اجرای برنامه‌های باروری ابر مانند سایر تکنولوژی‌های کاربردی در دنیا، می‌بایست به آثار احتمالی زیست‌محیطی آن نیز   توجه داشت.

*کلام آخر
ما در این گزارش، تنها به بخشی از اثرات احتمالی باروری ابرها بر روی ارگانیسم‌های طبیعی، اکوسیستم‌ها و انسان‌ها پرداختیم و این در حالی‌ست که هنوز هم تحقیقات و پژوهش‌ها در این باره توسط اندیشمندانی در گوشه گوشه جهان و ایران ادامه دارد. اما نکته‌ای که حساسیت اجرای پروژه بارورسازی ابرها در نقاط معتدل و مرطوب کشور، همچون مازندران را بالا می‎‌برد، حساس و شکننده‌ بودن محیط طبیعی و کشاورزی بودن منطقه است که در صورت عدم وجود نتایج اطمینان‌بخش حاصل از پژوهش‌ها و تحقیقات علمی و مبنایی و همه‌جانبه‌نگرانه، به راحتی می‌تواند آثار و تبعات جبران‌ناپذیری را بر پیکره عرصه‌های طبیعی این خطه وارد آورد.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی