جستجو

تحلیل «خبرشمال» از سه واقعه تاریخ‌ساز روز 13 آبان‌ماه
 
امروز در تاریخ
 
 
 

امروز بیش از 4 دهه از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 22 بهمن 57 سپری شد. بسیاری از جامعه فعال امروز یا در زمان انقلاب به دنیا نیامده بودند و یا در سنین نوزادی و نوباوگی به سر می‌بردند بنابراین بدیهی است اگر بسیاری از وقایع اتفاقیه آن روز را درک نکرده باشند و یا آگاهی دقیقی درخصوص آن نداشته باشند و یکی از این ایام خاص و شاخص، 13 آبان است که با عناوینی چون روز دانش‌آموز، ماجرای تسخیر لانه جاسوسی، روز مبارزه با استکبار  و همچنین انقلاب دوم
 شناخته می‌شود.
در چنین وضعیتی نسلی که در آن رویدادها حضور داشتند وظیفه دارد به افزایش آگاهی نسل جوان برخیزند و با تحلیل‌ها و نقل‍ها و طرح روایت‌های گوناگون، از مناظر مختلف تلاش کنند وجوه پنهان این رویداد را برای دانش‌آموزان و دانشجویان، آشکار نمایند، رسانه‌ها نیز وظیفه دارند به این موضوعات بپردازند و با این اقدام در روشنگری و افزایش عمق آگاهی جامعه به‌ویژه جوانان بکوشند. در این میان نسلی که در آن رویدادها حاضر نبود نیز تکلیفی برای خود دارد و باید گام برداشته سراغ منابع تاریخی و همچنین شاهدانی که در  آن رویدادها حضور داشته اند و هنوز در قید حیاتند برود و یا کتبی که مشتمل بر خاطرات آنان است را بخواند تا در کشف حقیقت بکوشد.
امروز که هرساله با برپایی راهپیمایی دانش‌آموزان و دانشجویان و خیل عظیم مردم در سراسر کشور گرامی داشته می‌شود در حقیقت در تاریخ انقلاب اسلامی، سه مناسبت دارد.
 روز 13 آبان که در تقویم به عنوان روز مبارزه با استکبار نام‌گذاری شده یادآور سه واقعه مهم در تاریخ معاصر ایران است که در سه دوره مختلف رخ داده و به همین دلیل این روز را در تاریخ کشور به عنوان روزی به یادماندنی به ثبت رسانده است.
حدود دو دهه از آغاز سلطنت محمدرضا پهلوی سپری شد که وی از انگلیس فاصله گرفت و به آمریکا نزدیک شد. در اواخر دهه 30 و آغاز دهه 40 شمسی، شاه که به آمریکا نزدیک شده بود نیاز به مستشاران نظامی آمریکایی داشت تا ارتش سلطنتی را با تربیت افسران آمریکایی، تربیت کند اما دولت وقت آمریکا از ایران خواست به سربازان و نظامیانی که به ایران می‌آیند، حق مصونیت کنسولی داده شود. معنای حق مصونیت کنسولی این بود که اگر سرباز آمریکایی در ایران مرتکب جرمی شد، دادگستری ایران اجازه بازداشت و محاکمه وی را ندارد.
«کاپیتولاسیون» یا حق قضاوت کنسولی حقی است که به اتباع بیگانه و مشخصاً دیپلمات‌ها داده می‌شود و آنها را ازشمول قوانین کشور  میهمان مصون و مستثنی می‌کند؛ درواقع در صورت ارتکاب جرم در خاک کشور، دولت میزبان حق محاکمه آن مجرم را ندارد.
کاپیتولاسیون که ریشه در استعمار دارد درایران طی معاهده ترکمانچای برای اتباع روسیه به رسمیت شناخته شد و پس ازآن برخی کشورهای استعمارگر دیگر، این امتیاز نامشروع را به‌ دلیل ضعف حکومت‌های قاجاریه کسب کردند؛ اما، کاپیتولاسیون دوران قاجار در سال 1306 و س از اعتراض  افکار عمومی و فضای حاکم بر روابط بین‌الملل پس از جنگ اول جهانی لغو شد.
هنوز بیش از 3 دهه از الغای کاپیتولاسیون نمی‌گذشت که محمدرضا پهلوی احیاگر مجدد آن شد. کابینه اسدالله علم در سیزدهم مهر سال 1342، به دستور شاه، پیشنهاد آمریکا مبنی‌بر اعطای مصونیت قضایی به اتباع آمریکایی را به صورت یک لایحه قانونی در هیأت دولت تصویب کرد.
چندی بعد این خبر به حضرت امام رسید و ایشان را به خروش و فریاد واداشت به طوری که در4 آبان 1343 ایشان طی نطقی تاریخی به رسوایی این اقدام ننگین پرداختند.
در شب 13 آبان 1343، نظامیان شاه به همراه مزدوران ساواک به منزل امام در قم حمله‌ور شدند ایشان را دستگیر و به تهران منتقل کردند و سپس با یک هواپیمای نظامی ایشان را به ترکیه تبعید کردند. این سرآغار هجرتی بود که 14 سال بعد پیروزی انقلاب اسلامی را به بار آورد.
در حالی که انقلاب اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی(ره) به روزهای سرنوشت سازی نزدیک می‌شد همه اقشار مردم ایران از زن و مرد و پیر و جوان، سعی در ایفا کردن نقش تاریخی خود و عمل به تکلیف الهی داشتند. در این میان دانش‌آموزان و نوجوانان شور و حال دیگری داشتند.
صبح روز 13 آبان 1357، دانش‌آموزان در حالی که مدارس را تعطیل کرده بودند، به سمت دانشگاه تهران حرکت کردند تا صدای اعتراض خود را به گوش همگان برسانند. ساعت 11 صبح، مأموران،‌ ابتدا چند گلوله گاز اشک‌آور در میان این جمعیت خروشان پرتاب کردند؛ اما، اجتماع کنندگان در حالی که به سختی نفس می‌کشیدند، صدای خود را رساتر کرده و با فریاد الله‌اکبر، لرزه بر اندام مأموران مسلح شاه افکندند. در این هنگام تیراندازی آغاز شد و جوانان و نوجوانان بی‌گناه، یکی پس از دیگری، در خون خود غلتیدند. در این روز، 56 نفر شهید و صدها نفر مجروح شدند.
به خاطر گرامی‌داشت یاد و خاطره شهیدان دانش‌آموز، این روز در تاریخ انقلاب اسلامی به نام روز دانش‌آموز نام‌گذاری شده است.
در ابتدای انقلاب و زمان حکومت دولت موقت مهدی بازرگان، دانشجویان پیرو خط امام  با هدف وادار کردن آمریکا به استرداد شاه و اموال ملت ایران،  تصمیم به اشغال سفارت آمریکا گرفتند. دانشجویان از دانشگاه‌های تهران، پلی‌تکنیک، صنعتی شریف، شهید بهشتی و ... گرد هم آمدند و طی یک راهپیمایی تا سفارت آمریکا از دیوارهای سفارت بالا رفته و علیرغم مقاومت محافظان و آمریکایی‌ها، سفارت را به تصرف
کامل درآوردند.
در هنگام تسخیر سفارت، آمریکایی‌ها به سرعت مشغول نابود کردن بسیاری از اسناد دخالت‌ها و تجاوزارت و غارت‌های خود شدند ولی پس از تسخیر سفارت به سرعت از نابودی باقی‌مانده اسناد جلوگیری شد و بعدها اسنادی که از لانه جاسوسی آمریکا به دست آمده بود چاپ شده و در اختیار همگان قرار گرفت. به محض انتشار این خبر، مردم بسیاری با خشم و انزجار مقابل لانه جاسوسی تجمع کرده و از حرکت دانشجویان
حمایت کردند.
امام خمینی‌(ره) نیز در پیامی این حرکت را انقلاب دوم و بزرگ‌تر از انقلاب اول نامیدند و این‌گونه نام روز 13 آبان برای همیشه در تاریخ ایران ماندگار شد.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی