جستجو

گزارش«خبرشمال» به بهانه تصمیمات اخیر استان برای توسعه گردشگری آبی
 در گفت‌‌وگو با استادیار دانشگاه پیام نور؛
 
متولی بهره برداری
 از پروژه‌های گردشگری آب‌بندان‌ها کیست؟
 
 
 

 مائده مطهری زاده /


آب‌بندان‌ها و رودخانه‌ها از جمله منابع آبی هستند که همواره نقش تعیین کننده‌ای در تامین آب بخش کشاورزی ایفا کرده‌اند.
منابعی که اگرچه در برخی مواقع با مشکلات و معضلات متعدد زیست محیطی روبرو بوده و هستند، اما هیچگاه رسالت اصلی خویش یعنی همان تامین منابع آبی مورد نیاز برای کشاورزی را فراموش نکرده و همچنان شمع امید را در دل کشاورزان این خطه سرسبز روشن نگه داشته‌اند.
چند سالی می‌شود که واژه‌هایی همچون گردشگری طبیعی، آبی و کشاورزی در کنار انواع دیگری از گردشگری در ایران جای خود را باز کرده است و در این میان، از استان مازندران با توجه به ظرفیت‌های فراوانی که در این بخش دارد، انتظار می‌رود، از پیشتازان توسعه گردشگری در این حوزه‌ها باشد.

*آب‌بندان‌ها و رودخانه بابلرود، زنگ گردشگری کشاورزی را
 در مازندران به صدا درآوردند
طی دو روز گذشته دو خبر مشابه در حوزه گردشگری کشاورزی در خبرگزاری ایرنا توجهم را جلب کرد. اول، توسعه گردشگری رودخانه‌ای در بابلرود و دوم، اضافه شدن آب‌بندان‌ها به میزبانی از کشورهای اکو در مازندران که اولی قرار است توسط شرکت آب منطقه‌ای و دومی از سوی معاونت گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران محقق شود.
در خصوص خبر اول، آنطور که در ایرنا منتشر شده است، شرکت آب منطقه‌ای با شهرداری بابلسر قرارداد توسعه گردشگری بابلرود را به طول حدود 5 کیلومتر منعقد کرده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران به آماده‌سازی بستر رودخانه بابلرود برای استفاده تفریحی توریستی با مبادله قرارداد بین آب منطقه‌ای و شهرداری بابلسر خبر داد و گفت: طبق این قرارداد شهرداری به عنوان مستاجر این طرح گردشگری باید با رعایت کلیه قوانین و مقررات و موارد پیش‌بینی شده در قرارداد نسبت به اجرای پروژه‌های مورد نظر با نظارت آب منطقه‌ای اقدام کند.
محمد ابراهیم یخکشی با بیان اینکه تعدد و طولانی بودن مسیر رودخانه‌های مازندران ویژگی منحصر بفردی است که باید از آن برای توسعه گردشگری و جذب توریست استفاده کرد، افزود: به همین منظور شرکت آب آماده همکاری با شهرداری، تعاونی‌ها و تشکل‌های مرتبط در این زمینه است.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران نیز با بیان اینکه آب‌بندان‌های مازندران به فهرست مجموعه‌های گردشگری برای میزبانی استان از رویداد پایتخت گردشگری ۲۰۲۲ کشورهای اکو اضافه شدند و با اشاره به اینکه تاکنون ۱۰۹ قطعه از حدود ۸۰۰ آب‌بندان مازندران برای گردشگری آبی شناسایی و ساماندهی شدند که قرار است وارد فاز گردشگری شوند و ضمن اعلام این مطلب که ۵۰ آب‌بندان در کمیته ساماندهی آب‌بندان‌ها با حضور دستگاه‌های متولی بررسی و تایید شدند، گفت: قرار است کمیته مذکور در زمانی کوتاه باقی آب‌بندان‌ها را نیز بررسی و برای سرمایه‌گذاری آماده‌سازی ‌کند.
مهران حسنی البته به این نکته هم اشاره کرد که  هدف از ورود گردشگری به آب‌بندان‌ها ایجاد مجموعه‌های گردشگری است و منظور ما از گردشگری ایجاد بستری برای درآمدزایی است و نه محیطی پارک مانند!

* اهمیت توسعه گردشگری
 در آب‌بندان‌ها
بابک مومنی مدیر گروه مهندسی و فناوری کشاورزی دانشگاه پیام نور کشور، در گفت‌و‌گو با «خبرشمال» با اظهار خرسندی از ورود مسوولان به موضوع گردشگری کشاورزی (agrotourism)، به ویژه توسعه گردشگری در آب‌بندان‌ها گفت: آنچه که اهمیت توسعه گردشگری در آب‌بندان‌ها را بیش از پیش می‌سازد، این مساله است که امروزه کشاورزان تنها با کمک اقتصاد کشاورزی قادر به تامین معاش خود نبوده و این امر نیازمند آن است که ما باید در جهت توجیه هرچه بیشتر زندگی روستایی و کشاورزی، تلاش کنیم که روی آوردن به اقتصاد چندوجهی یکی از بهترین پاسخ‌ها به این نیاز مهم کشاورزان است.

*لازمه گریز از  اقتصاد تک محصولی
مومنی، استادیار دانشگاه پیام نور با بیان اینکه تنها دستاورد کشاورزی با الگوی کشت سنتی در مازندران، رشد و توسعه اقتصاد تک محصولی بوده است، به استفاده همه جانبه از تمامی منابع در اختیار اشاره و تاکید کرد: توجه صرف به اقتصاد کشاورزی در روستاها علاوه بر تمام کردن منابع محدودی که در اختیار ماست، تاکنون تاثیر چندانی نیز در بهبود وضع معیشت و رفاه کشاورزان نیز نداشته است و بعد از شناخت و درک این مساله است که گردشگری کشاورزی پا به میدان می‌گذارد.

*اثربخشی آب
این فارغ التحصیل مقطع دکترای مدیریت منابع آب، با بیان اینکه هنر این است که از منابع محدود، به منافع گسترده دست یابیم، ادامه داد: افزایش بهره‌وری در خصوص منابع تولیدکننده آب نیز از جمله این موارد است که تحت عنوان (اثربخشی آب) قابل ارزیابی است.
مومنی در ادامه با اشاره به اهمیت مبحث مدیریت مصرف نیز گفت: میزان برگشت سرمایه از منابع تولیدکننده آب، یکی از جمله مباحثی است که در طول سال‌های اخیر با توسعه در ابعادی همچون گسترش پرورش ماهی در آب‌بندان‌ها تا حدودی پاسخ‌هایی درخور به آن داده شده است.

* ذات کشاورزی با برنامه‌ریزی دقیق و سیستماتیک استفاده از منابع آب گره خورده است
این استاد دانشگاه با بیان اینکه اساسا رسالت اصلی آب‌بندان‌ها و به عبارت دقیق‌تر فلسفه وجودی آب‌بندان‌ها، تامین آب در فصول غیر بارشی و گرم سال برای کشاورزان است، این ذخایر آبی را از مهم‌ترین دستاوردهای پیشینیان، دانسته و افزود: ذات کشاورزی با برنامه‌ریزی دقیق و سیستماتیک استفاده از منابع آب گره خورده است و چنانچه این مساله مورد غفلت واقع شود، دردسرهای فراوانی را ایجاد می‌کند.

*ضرورت تقویت مدیریت نرم افزاری
بابک مومنی با اشاره به اینکه در ایران هرقدر به مدیریت سازه‌ای، سخت افزاری توجه شده است، نسبت به مدیریت نرم افزاری یا همان بهبود بهره‌وری غفلت صورت گرفته است، تأکید کردکه آب‌بندان‌ها علاوه بر نقش اساسی در تامین آب کشاورزی یقینا قادر است به توسعه گردشگری کشاورزی نیز کمک کند و این امر تنها در صورتی اتفاق می‌افتد که ما خود را به مدیریت نرم افزاری
 مجهز کنیم.

*جلوگیری تداخل نقش‌ها
در آب‌بندان‌ها
این استاد دانشگاه در توضیح مدیریت نرم افزاری تشریح کرد: مدیریت نرم افزاری به معنای برنامه‌ریزی مناسب در جهت دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده است که این امر در خصوص آب‌بندان‌ها به این معناست که ما چگونه خواهیم توانست با تعریف نقش‌های جدید برای این ذخایر آبی، به نحو مطلوب و بدون تداخل نقش‌ها به اهداف‌مان در این باره دست بیابیم.
وی ادامه داد: توضیح بیشتر آنکه آب‌بندان‌ها تنها به پشتوانه یک برنامه‌ریزی مناسب و مطلوب قادر خواهند بود از پسِ همه مسوولیت‌ها اعم از (تامین آب برای کشاورزی در فصول غیربارشی، پرورش ماهی و گردشگری) بر بیاید.
مومنی با اشاره به اهمیت نقش کشاورزان، در این باره گفت: قطعا قبل از هر تصمیم و تحمیل نقش جدیدی برای آب‌بندان‌ها باید تکلیف، سهم و تداخلات هریک سایر نقش‌ها نیز
مشخص شود.

*آب‌بندان‌ها برتر از سدها
استادیار دانشگاه پیام نور از وضعیت موجود آب‌بندان‌‌ها گفت و تاکید کرد: آب‌بندان‌ها، سازه‌های مخزنی سنتی خاکی هستند که در سال‌های دور و با ابزار اولیه توسط گذشتگان ما در روستاها حفر شده‌اند که ورود و خروج آب بدون استفاده از سیستم پمپاژ صورت گرفته و با محدودیت ارتفاع بهره برداری مواجه بوده‌ و هستند، که اکنون با توجه به نیازهای امروز و محدودیت‌های موجود در تامین منابع آب و مهار آب‌های سطحی، دستگاه‌هایی همچون جهاد کشاورزی و آب منطقه‌ای به دنبال تغییر ماهیت این مخازن، از چاله‌های آبی به سدهای خاکی هستند.

*لزوم تاکید بر آموزش و توانمندسازی
مدیر گروه مهندسی و فناوری کشاورزی دانشگاه پیام نور کشور، با اشاره به اینکه تغییر ماهیت آب‌بندان‌ها به معنای تغییر مدیریت آنها نیز می‌باشد، گفت: از آنجا که هر آب‌بندان با مشارکت جمعی از کشاورزان در منطقه اداره می‌‌شود، اولین نکته دارای اهمیت بعد از برنامه‌ریزی، تعیین متولی بهره برداری است.
مومنی در ادامه افزود: آموزش و توانمندسازی کشاورزان در این زمینه از جمله نکات ضروری است که بدون توجه به آنها دستیابی به هریک از اهداف موجود غیرممکن خواهد بود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه آشنایی با ضوابط کار و آموزش به متولیان امر به ویژه با تعریف نقش جدید گردشگری برای آب‌بندان‌ها یکی از ملزومات کار است، گفت: سرویس دهی به گردشگران، تنها یکی از مسائل مرتبطه در این حوزه است که در صورت غفلت از آن، توسعه گردشگری در آب‌بندان‌ها را
ناممکن می‌سازد.
مومنی با تاکید بر نقش آب‌بندان‌ها در حوزه بهره برداری از آب‌های سطحی نیز گفت: در حال حاضر به جرات می‌توان گفت که نقش آب‌بندان‌ها در مدیریت منابع آب بسیار پررنگ‌تر از سدهاست.
استادیار دانشگاه پیام نور ساری، در پایان نیز با اشاره به اینکه توسعه گردشگری در رودخانه‌ها بر خلاف آب‌بندان‌ها به دلیل محدودیت‌های بسیاری که وجود دارد، چندان توصیه نمی‌شود، خاطرنشان کرد که رودخانه‌های ایران به طور کلی، ظرفیت سازه‌های سنگین گردشگری را ندارند و تنها می‌توانند با رعایت حریم و بستر رودخانه‌ها، تعدادی سایت کوچک تفرجگاهی و ماهیگیری و ... راه بیندازند زیرا رودخانه‌های ما برخلاف رودخانه‌های پیر اروپایی است که به لحاظ وسعت و گستردگی بی شباهت به دریاچه نیستند.

*ابتدا برنامه ریزی سپس اجرا
که قبل از مساله گردشگری باید به موضوع مدیریت نرم افزاری و برنامه ریزی توجه داشته باشیم و چنانچه می‌خواهیم یک اتفاق مبارک را در زمینه گردشگری اکوتوریسم رقم بزنیم، ابتدا باید ساز و کار آن را فراهم سازیم.

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی